Phạm Thế Định – TRƯỜNG XƯA, THẦY CÔ CŨ

TRƯỜNG XƯA, THẦY CÔ CŨ

Phạm Thế Định

Trường xưa, thày cô cũ
—————————

Hôm  thứ bẩy  tuần trước,  chẳng hiểu  sao anh bạn  người  thành nội (Huế) của tôi  lại hứng  tình rủ đi ăn cơm Việt Nam, ở tiệm 1 người quen của chàng.

Anh giới  thiệu rằng “ăn ở  đấy, chẳng những ngon lành, chỗ ngồi  đẹp lịch sự, mà còn  có thể tiếp chuyện với anh,  chị chủ tiệm tên T.,  rất văn nghệ …”

Mà thiệt, đồ ăn chị T.  nấu rất tinh tế, món nộm sứa Bắc Kỳ  để ăn entrée với vài  cái bánh phồng tôm; món bò  lúc lắc Nam Kỳ để  nhậu lai rai trước khi tổng  tấn công đợt  1, món cơm  với gà xào  xả ớt; đợt 2, với món rau  xào cà ry, đợt 3, với canh chua cá lóc; và chúng tôi  chỉ ngưng trận khi đã hoàn toàn no đủ.

Nhưng  cái  mục  hấp  dẫn  nhất  là  được dịp trò chuyện với anh, chị T., bằng tiếng mẹ đẻ, để cùng hồi tưởng đến   quê hương.

Vì anh là  giáo sư, nên câu chuyện  rất mau chóng quay về chốn học đường. Anh là cựu học sinh trường Chu Văn  An,  sau  này  học  Khoa  Học.  Tôi  thì  là dân Võ Trường Toản tới 7 năm,  nhưng vì trong nhà tràn ngập môn  sinh của  trường CVA,   từ bố  là cựu  học sinh Trường Bưởi,  đến 2 ông anh  trưởng đã mài nhẵn mấy cái  đũng quần ở  CVA SàiGòn, nên cũng hơi quen thuộc với cái trường vào loại cổ nhất VN này. Còn anh bạn hiền  “người ưu tư thành nội”, và mấy nàng tiên  đi cùng, thì đều  đã có  giai đoạn nhập tịch Sài  Gòn,  nên  cũng  không  xa  lạ  gì với tên những trường nổi tiếng đó.

Tôi  khai  mào  nhắc  về  những  người học trò nổi tiếng, xuất thân  từ Chu  Văn An,  anh T.  có vẻ  hãnh diện  khi nghe  nói đến  những nhân  vật như Nguyễn Hiến  Lê,  Nguyễn  Xuân  Vinh,  Duy  Lam, Thế Uyên, Phan Nhật Nam, Dương Phục …

Học trò khá, một phần là nhờ truyền thống, và 1 phần nhờ ơn  các thày, cô,  anh nhắc lại  những hình bóng xưa cũ:

– Hồi  đó các thày oai  lắm, ăn mặc bảnh  ra phết, nghiêm nghị, có ông mới hai mươi mấy, mà tướng mạo đã ra vẻ mô phạm lắm rồi, cử chỉ đĩnh đạc. Mà sao hồi  ấy, chúng mình kính,  sợ mấy thày quá nhỉ.  Tôi nhớ  có 1  ngày, thày  H.. đến  trường đi giầy và  đeo thắt lưng da  cá sấu, 1 học  sinh la lên “thày H.. có dây lưng, và  giầy da cá sấu “, thế là, chả hiểu  sao, ông thày  rút ngay cái  thắt lưng quất túi bụi,  rồi lên gối,  thúc cùi chỏ  liên tiếp vào tên học  sinh… Chuyện vô lý  thế, mà chả có  ai lên tiếng  cả, mà  bây giờ  nghĩ lại,  tôi cũng  chả dám trách thày.

Mà  cũng có thày hiền  lắm, một  hôm  thi, tôi không thuộc,  đành phải  “quay” bài,  đang lúi  húi chép thì thấy thày  tới gần, thúc vội  quyển sách bửu bối vào ngăn bàn, không ngờ nó hụt rơi ra ngoài, ông thày bình tĩnh tới gần, nhặt lên hỏi “cuốn sách này của ai thế… có quay thì phải  học, sao cho quay  khéo, chứ quay  như  vậy, thì  tồi quá!”  rồi  thản nhiên để cuốn sách lại trên bàn tôi, đi tiếp, không phạt.

Và  tuy hầu  hết là   các thày  ăn bận  nghiêm trang, nhưng cũng có mấy ông lè  phè lắm, như giáo sư Ð Ð M..  dậy toán  nổi tiếng   Sài Gòn,  mà ở  dơ thấy khiếp, vừa giảng bài, vừa kỳ ghét, vừa búng lia chia về phía  môn sinh, vừa gầm  gừ : “đồ mấy  tên ngu ngốc, học như các anh thì  ra cái đếch gì, tối ngày bê tha  như chó… rái …“. Mà … quý  vị biết không, ông ta có hôm đi dậy không mặc quần lót.

Cả nhóm lao nhao lên hỏi : “Tại sao anh biết ổng không mặc quần lót?”

– Tại vì ..  . hôm đó, ông ta cũng quên cả … kéo fẹc mơ tuya (Zíp) Cả lũ  cười bò lăn, tôi  còn cười dữ hơn,  là vì có dạo tôi cũng đã thụ  giáo thày Ð Ð M… vài giờ, thày dậy hình học giải  tích, vòng tròn Eucler … rất hay. Tuy nhiên thày bị lé, thày mà nhìn mình, là thằng bạn bên cạnh dật nẩy lên vì sợ  bị kêu lên  bảng giảng toán.

Anh T. tiếp tục nhắc lại mấy ông nổi danh khác, thày T B Lan là nhà thơ Nguyên Sa, dạy triết, thơ tình ướt  át:

Nắng Sài Gòn anh đi mà  chợt mát Bởi vì em mặc áo lụa Hà Ðông…

hay

Trời  hôm ấy  mười lăm,  hay mười  tám Tuổi  của nàng, tôi nhớ chỉ mười ba …

Thày là dân  đi du học Pháp về,  trường Sorbonne chứ   bộ, thế mà  trông ổng không có dáng  thi sỹ tí nào, coi như  ông chủ tiệm  ăn Tàu; và  ai mà học  trường Văn Học cũng  có thể gặp cô, phu  nhân của thày, nghe nói xinh lắm;  nhưng hình như thày hơi  sợ … cô thì  phải.

Tôi vừa nghe, vừa cố  mường  tượng  ra hình ảnh của người  đẹp  của  nhà  thơ,  mà  mình  đã một thời thuộc thơ của ổng:

Hôm  nay, Nga  buồn như  một con  chó ốm 
Như con mèo ngái ngủ trên tay anh

Ðôi mắt cá ươn …

Và nhủ thầm,  bây giờ mà tán mấy  cô với mấy câu thơ như vậy, là có  ngày bị “Hội phụ nữ đòi quyền sống” kiện  chết, mấy thày lucky  nên sinh nhằm thế kỷ. Rồi  nhân dịp,  tôi cũng  xin ké  mà nhắc  về những thày, cô dậy tại Võ Trường Toản, của một ngày xưa yêu  dấu:

– Thày Ðinh  Căng Nguyên, rất hắc,  làm Hiệu Trưởng Võ Trường Toản lúc tôi  vừa nhập môn. Kỷ niệm tôi còn giữ  với thày là ổng  táng bạt tai một  thằng bạn đứng xếp hàng trước tôi,  chỉ vì hắn có cục thịt dư  ở tai,  nên không  muốn cởi  nón khi  đứng xếp hàng; thày táng  nó một cái, mà tôi  đứng đàng sau, nổ hào quang cho tới bây giờ còn ngán.

– Thày Tuân,  Tổng Giám Thị đáng  yêu nhất của cuộc đời  tôi. Kỷ  niệm tôi  còn giữ  với thày, là cái còi cảnh  sát thày lúc  nào cũng đeo  trên cổ, “hoét,   cái anh kia, sao không  mặc đồng phục? phù hiệu đâu?  25  cái hít  đất“. Thày  là họa  sỹ Mạnh  Tuân, xuất sắc trong những bức minh họa của tờ Tuổi Xanh.

– Thày Thiềm, bị bọn học  sinh nhất qủy, nhì ma, đặt tên  là Thiềm  lủi, vì  một hôm  có kẻ  chứng kiến thày đang đi  đường, bỗng “lủi” vô 1  gốc cây để đứng… đáị  Thày để  lại những  giai thoại  về giảng  dậy rất  tếu, rất  điên; mà  phải dành cả một  bài mới tả hết.

– Cụ Lê  Ân, người gầy,  bé. Cụ hay  thắt một cái cà vạt cũ ơi là cũ, vừa gãi ngứa ở tay, vừa giảng bài  “Các anh  ở thời  đại   này  quá yếu, chúng tớ ngày  xưa  khỏe  lắm,  có  lần  chính  tớ  đã “quai” (đấm)  một thằng  Tây cùng  lớp lăn  quay đơ…“.Số học  sinh tin  chuyện thày  kể có  lẽ đếm trên đầu ngón tay. Một hôm, một tên  liều giơ tay lên: “Thưa thày  … Cái  gì hở anh?  … Thày thắt  lầm cái giải  rút của cụ  bà rồi ạ“,  cụ tức quá  ném cục phấn đang cầm trên tay vào tên quỷ sứ, đang nhẩy qua mấy cái bàn chạy ra khỏi lớp.

– Cô Nguyệt, rất xinh, được tặng danh hiệu là Bạch Y Thiếu Nữ. Khi cô lấy chồng, chúng tôi đoán là ít nhất cũng có hai thày buồn thê thảm vì thất tình.

Riêng một hình ảnh, tôi  luôn luôn muốn được kể lại  là  kỷ niệm  ngày tôi  được học  nhà văn Thế Uyên  Nguyễn Kim Dũng.  Ðó là năm đầu tiên  nhà văn Thế Uyên về dậy  ở Võ Trường Toản. Tôi  háo hức để biết  mặt tác  giả  “Tiền  Ðồn”, “Những  Hạt Cát”,  nhân vật  “Duy” lừng khừng  trong tác phẩm  “Gia Ðình Tôi”  của Duy  Lam. nhưng  mấy thằng  bạn tôi thì mặc kệ, thày nào chả là thày.

Trưa  hôm đó,  tôi đang  lang thang  trước lớp, bỗng thấy một người gầy, mặt hơi nám đen, mặt nhỏ, xương xương,  riêng  cặp  mắt  có  nét  sáng  mà buồn, áo trắng dài  tay rất đàng  hoàng, nhưng cũ  và màu đã đổi sang màu ngà, cái quần kaki vàng, kiểu quần bán quân sự, và đặc biệt là đôi giầy, chắc để quá lâu không  đi, cái mõm cong  vòng lên trên, nhìn  như hai cái hia  của mấy ông quan  văn. Ðó là Thế  Uyên, nhà văn chống đối trong  nhóm  “Thái Ðộ”, cháu gọi Nhất Linh là bác, nhà văn có những tư tưởng rất bạo về sex,  và hình  như là  người đầu  tiên gọi các nhân vật  đàn bà  trong tiểu  thuyết của  ông  là người nữ.

Trước khi dạy, ông có vài  lời nói với học sinh “…tôi  về  đây,  dậy  các  em  vì  được lệnh thuyên chuyển về  ngành giáo dục, mới  vài hôm trước, tôi còn  là lính  chiến, tuy  đang đứng  đây, tôi  thành thật  không biết  bao giờ   sẽ bị  gọi lại  ra chiến trường, tôi  đã dặn vợ  tôi rằng, em  hãy giữ kỹ đôi  giầy bốt  trận của  anh trong  tủ ,  có thể anh phải dùng đến chúng một ngày rất gần …

Khi  nghe những  câu đó,  tôi thấy  cái “đôi  hia dân sự” của  thày tự nhiên  rất đẹp, và  đẹp cho đến bây giờ. Và cái câu hỏi là “Người chiến sỹ VNCH là những anh hùng hay những kẻ ngụy hèn?”, đối với tôi không cần thiết, tôi biết  là, nhờ những chiến sỹ ấy, tôi mới  còn được ngồi đây, và  mãi mãi, họ là những  ân nhân của  tôi với  niềm biết ơn không phai lạt.  Trong những chiến sỹ  đó, có những người chưa  bao giờ  khoác một  ngày quân  phục, đó  là những thày, cô cũ,  những chiến sỹ văn hóa  đã làm việc, để xây dựng những thế  hệ tương lai, trong đó có tôi.

Chúng  tôi quả  có đùa  khi nhắc  tới các  thày, cô. Nhưng lòng kính trọng không bao giờ giảm, chẳng tăng, bất đổi vì nguyên vẹn.

Chiều hôm  đi ăn đó, tôi  rất vui và tôi  cũng nghĩ những người khác như vậỵ  Thỉnh thoảng có thì giờ tưởng nhớ về những thày, cô thì đó là những khoảng thời gian không phí phạm.

Và sẽ có một ngày, lũ  môn sinh cũ sẽ trở về đóng góp cho những  ngôi trường VN. Ðó có  lẽ là những lời cảm ơn chân thành  nhất cho đất nước, trường lớp, thày, cô và những bạn bè đã khuất.

Phạm Thế Ðịnh
——————-
(Nov, 1994)

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s