CSVN và “Món Nợ Máu” Nhân Văn Giai Phẩm!

THỤY-AN NHÀ VĂN N T CHC THNG MT M

Nguyễn Ngọc Chính

Nữ Văn sĩ Thụy-An

*Nhà văn Thụy An

Cuối thập niên 80s tôi có một người học trò tuy tuổi đã cao nhưng cũng cố học Anh văn để được đoàn tụ cùng con cái ở nước ngoài. Đó là nhà văn Thụy An, người đã bị chính quyền miền Bắc thanh trừng trong vụ án Nhân văn – Giai phẩm trong những năm 1955-1957.

Nhưng thôi, chuyện học tiếng Anh của bà cụ chỉ là ‘chuyện nhỏ’, xin nói đến ở phần cuối của bài viết này. Bà Thụy An sinh năm 1916 tại Hà Nội (hơn tôi đến 30 tuổi), nhũ danh Lưu Thị Yến, viết văn, viết báo từ trước năm 1945 (mãi đến 1 năm sau tôi mới ra đời!).

Thụy An là nhà văn nữ duy nhất bị kết án ‘phản động’, ‘gián điệp’… với hình phạt 15 năm cải tạo thuộc ngũ nhân bang Nhân văn – Giai phẩm, dù tác phẩm của bà không phê phán chế độ một cách quyết liệt hay thâm trầm như Nguyễn Hữu Đang, Trần Dần, Lê Đạt, Phan Khôi…

Là người có khiếu thơ văn từ nhỏ nên năm 13 tuổi bà đã có thơ đăng trên báo Nam Phong (1929) và 3 năm sau, lại nhận được giải thưởng văn chương của Triều đình nhà Nguyễn. Bà Thụy An đã từng làm chủ nhiệm những tờ Đàn Bà Mi(Sài Gòn), Ph N Tân Văn (Sài Gòn), Đàn Bà (Hà Nội), một thời là quyền giám đốc Việt Tấn Xã và phóng viên chiến trường. (http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A5y_An)

***

Bà Thụy An là người phụ nữ duy nhất – ở trong hay ở ngoài phong trào – bị kết án làm gián điệp. Bà là một trường hợp đặc biệt, theo Lê Đạt và Nguyễn Hữu Đang, bà không ở trong Nhân Văn – Giai Phẩm, vậy mà tên bà được nêu lên hàng đầu trong hàng ngũ phn đng với nhãn hiệu “Con phù thu xo quyt” và những lời lẽ độc địa nhất dành cho bà: “Như vt ngi thy máu, Thy An như rn bò ti các câu lc b Hi Nhà văn phun nc đc mt sát chế đ ta bn cùng hoá nhân dân”.

Vụ án Thụy An có phải là một vụ án chính trị hay là một sự quy kết oan uổng?

Nhà báo Nguyễn Hữu Đang (một trong những người sáng lập nên Hội truyền Bá Quốc ngữ, nguyên Thứ trưởng Bộ Thanh Niên và là người chỉ huy dựng Lễ đài Độc lập tại Quảng trường Ba Đình, nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh và Chính phủ Lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra mắt quốc dân) khẳng định với RFA (Đài châu Á Tự do), nguyên văn như sau:

Bà Thy An không tham gia gì vào nhóm Nhân Văn Giai Phm c. Bà y không viết mt bài, mt câu, mt ch nào cho Nhân Văn c. Bà y cũng không h mách nước, bàn bc gì vi người khác hay vi tôi bao gi c. Không, không h có, tuy rng có quan h, thnh thong có gp nhau, cũng nói chuyn”.

Nhà thơ Lê Đạt cho biết: “Tôi nhc li mt ln na là ch Thy An chưa bao gi trong nhóm Nhân Văn Giai Phm c. Nhưng ch Thy An rt thân vi anh em trong Nhân Văn Giai Phm và đc bit là thân vi tôi. Người ta buc ti ch Thy An, người ta c buc ti mp m thế thôi, nhưng ti chính ca ch Thy An là thế này: Là gián đip cài li đ lũng đon nhóm Nhân Văn Giai Phm. Nhưng cho đến khi tôi biết thì tôi cũng chng thy chy viết bài nào cho Nhân Văn Giai Phm c. Thế mà chy đi vi tôi thì li rt quý, chy luôn luôn mua đ đc cho tôi, cho v con tôi, và tôi cũng chng thy chy bàn vi tôi v vic viết mt bài nào cho Nhân Văn Giai Phm c. Thế cho nên vic y tôi cho cũng là mt cái oan rt ln.

Tôi có th bo đm 100% chị y không phi là gián đip. Ti vì thế này: Nếu là gián đip thì phi có chng c ch! Ch nhn tin ca ai? Nhn tin đâu? Liên lc vi ai? Cho đến bây gi tôi vn thy đó là mt câu hi mà nhà nước chưa tr li tôi được. Chưa có chng c thì làm sao có th kết lun người ta là gián đip được. Thì c cho tôi là người mù m đi, tôi b ch mua chuc đi. Tôi nh li tt c cuc đi ca tôi, thì chy chưa mua chuc tôi ln nào c. Và chy ch giúp đ tôi rt nhiu. Cho nên đến bây gi tôi thy là: Riêng v trường hp ch Thy An, tôi vn rt ân hn. Ti vì chúng tôi đã được phc hi nhưng ch Thy An chưa được phc hi gì c. Mà mt trong nhng ti ln nht ca chy là mua chuc tôi. Thì như các bn đã biết, tôi chưa tng cm thy b mua chuc mà chc cũng chưa ai mua chuc được tôi. Cho nên tôi thy riêng tôi bây gi nói nhng dòng này, tôi vn khao khát và thiết tha có mt dp nào đó, người ta phc hi ch Thy An mt cách chính thc. Không có thì riêng tôi, tôi đi vi ch Thy An, tôi vn cho là món n.

Còn v ch Thy An, tôi phi nói thế này: Ch Thy An là mt người rt gii. Chy là mt trong nhng cây bút n đu tiên ca Vit Nam. Mà theo tôi, ch Thy An nói kín h cho tôi biết, thì chy đã tng tham gia kháng chiến! Vic liên lc vi kháng chiến trong thi y thì mình mt mi là chuyn bình thường, mà mt mi thì mình không th chng minh được. Bây gi cũng đã lâu ri, đã gn 50 năm ri. Tôi thy chúng ta có th m nhng kho tài liu ra đ buc ti hoc minh oan cho mt người cho rõ ràng và khi mình đt rõ ràng v phn v ri thì mình phi tr li danh d cho người ta. Và lúc đó chúng ta hãy bàn đến vn đ ch Thy An đóng góp gì trong cái phong trào thi y. Lúc đó chúng ta có đ bình tĩnh hơn đ bàn v vn đ này. Riêng tôi thì không bao gi tôi quên công ca ch Thy An đi vi tôi c”. (http://vannghe.free.fr/ledat/traloi/nhanvan-pvledat.html).

Năm 1973, bà Thụy An cùng với Nguyễn Hữu Đang được thả trong diện “Đại xá chính trị phạm trong hiệp định Paris”. Bà làm đơn xin vào Nam sinh sống để hy vọng được đoàn tụ với các con tại nước ngoài và đó cũng là lý do tôi trở thành người kèm Anh văn cho bà.

Trong “Hi ký ca mt thng… hèn”, có đoạn nói về Nhân văn – Giai phẩm. Nhạc sĩ Tô Hải, người đã soạn hàng trăm ca khúc ca tụng đảng quang vinh, đã viết: “Tôi… run khi Phùng Quán r tôi đến chơi mt “nhà văn n có th đc ngược Hamlet (!) bng tiếng Anh”: Thy An” [sic].

Có lẽ vào thập niên 50-60 nhạc sĩ Tô Hải khi đó còn hăng say phục vụ cách mạng chứ chưa như thập niên 2000s đã ‘giác ngộ’ cách mạng nên mới nghĩ rằng trình độ Anh văn của bà Thụy An ở mức thâm hậu đến độ có thể ‘đọc ngược’ Hamlet của Shakespear. Không có điều gì để trách ông Tô Hải vì những gì ông biết về bà Thụy An chỉ thông qua bộ máy báo chí thời kỳ đó…

Tuy nhiên phải nói lại cho đúng: Đây là chi tiết sai sự thật vì nếu bà Thụy An có trình độ tiếng Anh như ông Tô Hải mô tả thì chắc chắn tôi là người phải xin thọ giáo bà chứ không phải là người giúp bà học những câu như “How are you?” hoặc “My name is Yến”.

Thật trớ trêu, hồi xưa tôi lại là học trò của con bà, thầy Bùi Dương Chi, dạy Anh văn trên Ban Mê Thuột. Nhân vật Phong, trung úy biệt kích 81 trong truyện ngắn Năm tháng khó quên có phần hư cấu từ những chuyện bà kể về gia đình mình. Tôi đã lồng Phong vào hoàn cảnh gia đình đó, nhưng nhân vật Phong lại đội lốt trung úy pháo binh Ngô Nghĩa, người đã trốn trại cải tạo và bị xử bắn ngay sau khi bị phát hiện tại phi trường L19, Trảng Lớn.

Trong Năm tháng khó quên, gia đình Phong phải đối mặt với vấn đề vào Nam hay ở lại Hà Nội năm 1954. Bốn anh em cũng được hỏi ý kiến: muốn theo bố vào Nam hay ở lại Hà Nội với mẹ. Đến lượt Phong, chú bé đỏ mặt tía tai vì giận dữ: “Ông chng theo đa nào hết!!!”. Theo lời kể của bà Thụy An, chính thầy Bùi Dương Chi đã nói câu đó trong phút tức giận của một chú bé đứng trước hoàn cảnh ly tan của gia đình!

Tôi học hỏi rất nhiều điều từ bà Thụy An. Bà là một phụ nữ gầy còm, ốm yếu sau những năm dài cải tạo nhưng cũng từ dáng người mảnh khảnh đó tỏa ra một sức mạnh tinh thần đáng nể phục.

Trong thời gian cải tạo bà đã tự hủy hoại một con mắt để từ đó trở đi “ch nhìn đi bng mt con mt”. Một hành động, theo tôi, là dũng cảm đối với một phụ nữ. Trên thế gian này chưa chắc có được một người đàn ông – chứ không nói gì một người phụ nữ – đủ can đảm, thừa nghị lực để tự chọc vào mắt mình!

Năm 1958, bà Thụy An đã từng nói: “Thế giới chỉ cần vài trăm người đàn ông đàn bà QUẢ CẢM. Thực hành QUẢ CẢM đó là những người dám tin vào CHÂN LÝ, dám diễn đạt CHÂN LÝ trong cuộc sống. Những người không run sợ trước CÁI CHẾT, hơn nữa còn chào mừng CÁI CHẾT…”

Trong thời gian đầu khi bị giam giữ chờ ngày ra tòa, bà đã vượt qua mọi hình thức cân não, đấu tranh tư tưởng của cán bộ chấp pháp. Tuy nhiên, theo lời bà, sự căng thẳng duy nhất, khó vượt qua nhất, lại là tiếng giọt nước nhỏ đều đều suốt đêm từ robinet đâu đó vang đến phòng giam. Từng giọt… từng giọt… suốt đêm này qua đêm khác khiến thần kinh căng lên như giây đàn giữa đêm thanh vắng…

Truyện ngắn Thu Hương tôi đề cập đến trong Hi c mt đi người (Chương 7: Thời Mở Lòng) cũng dựa theo một ý tưởng của bà Thụy An: con người có cái đầu, nói rõ hơn bộ não, là hoàn toàn của mình, không một sức mạnh nào, một thế thế lực nào có thể xâm phạm vào quyền sở hữu riêng tư đó.

Đây là quan điểm chính trị của bà Thụy An nhưng trong truyện Thu Hương tôi kể lại cuộc tình của một người đàn ông có vợ nhưng vẫn ngoại tình, anh ta ‘kê c mt cái giường trong đu đ ân ái vi người tình trong khi vn nm bên v’. Một trường hợp đng sàng d mng vẫn thường xảy ra trong cuộc sống tình cảm ngang trái của con người. Rất tiếc, bản thảo truyện Thu Hương nay đã thất lạc, không biết sau này tôi có đủ thời gian và kiên nhẫn để viết lại hay không.

Những ngày cuối đời, bà Thụy An sống cô đơn trong gian nhà nhỏ thuê gần đường Bùi Hữu Nghĩa, bên hông chợ Bà Chiểu, Sài Gòn. ‘Bn vong niên’, theo lời bà vẫn thường nói đùa, chỉ có tôi năng lui tới.

Khi có quà của con cháu gửi từ nước ngoài về bà không quên chia xẻ với gia đình tôi: một cục xà bông Dial bà cắt làm đôi, phần tôi một nửa. Tuần sau bà lại cắt cho tôi một nửa phần còn lại, “Tôi ch cn ¼ cũng đ ri, anh đem nt v cho các cháu dùng”.

Mang tiếng là kèm cho bà tiếng Anh nhưng thực ra công việc quan trọng nhất của tôi là chuyện trò với bà và dịch một số thơ của bà sang tiếng Anh. Đa số là trường ca lục bát kể lại những chuyện xưa như Thiếu ph Nam Sương, Truyn tru cau, Hòn vng phu… Tôi đã bỏ ra rất nhiều công sức để dịch những trường ca của bà sang thơ bằng tiếng Anh.

Tôi làm công việc này với tất cả những trân trọng của một người cảm thấy trách nhiệm của mình trước những tâm huyết bà dành cho người phụ nữ Việt Nam. Bản dịch được bà chuyển sang Mỹ, sang Pháp cho con cháu để hiểu rõ hơn về thân phận người phụ nữ Việt Nam, một đề tài mà trong những năm cuối đời bà theo đuổi.

Trong những năm tháng cuối cùng tại Sài Gòn, bà Thụy An có tham vọng dùng văn thơ để diễn tả những nghịch cảnh người phụ nữ Việt Nam phải đương đầu trong suốt chiều dài lịch sử. Thiếu ph Nam Sương với nỗi oan khiên khi đêm đêm dùng cái bóng của mình trên vách để dỗ dành con trong lúc chồng đi chinh chiến. Đứa con ngây thơ không chịu nhận cha thật của nó khi chinh chiến trở về, thậm chí còn thẳng thừng từ chối “không, không cha tôi đến ti mi v…”.

Trong S tích tru cau, sự hiểu lầm của cặp song sinh Tân-Lang giống nhau như hai giọt nước đã khiến người vợ phải tuẫn tiết để minh oan cho những ngộ nhận giữa cả ba người. Cuối cùng thì họ đã biến thành lá trầu, cây cau và cục vôi để vĩnh viễn hòa quyện với nhau.

Hòn vng phu, người ta tìm thấy tấm lòng chung thủy của người phụ nữ ôm con chờ chồng đi chinh chiến miền xa. Dù chờ cho đến hóa đá, một tình tiết mang tính cường điệu, nhưng vẫn biểu hiện tấm lòng của người phụ nữ trong cuộc sống bình thường.

Suốt thời kỳ chiến tranh, người phụ nữ Việt Nam lại phải đương đầu với những tang tóc của chồng con trong cuộc chiến. Dù đó là bà mẹ miền Bắc hay miền Nam nhưng vẫn chung một niềm đau mất chồng, mất con…. Đến lúc hòa bình họ cũng vẫn chưa được hưởng những phút giây thanh thản khi chồng con phải ly tán trong trại học tập cải tạo. Hình như số phận của người phụ nữ Việt Nam lúc nào cũng hẩm hiu và bế tắc.

Nữ văn sĩ Thuỵ An mất tại Sài Gòn năm 1989 khi chưa kịp sang Hoa Kỳ đoàn tụ cùng con cái. Đám tang của bà chỉ có vài người họ hàng thân thuộc và chòm xóm. Tôi nghĩ bà mất trong niềm hy vọng đoàn tụ là một đoạn kết có hậu (happy ending) vì nếu còn sống, niềm hy vọng đó sẽ mỏi mòn đối với một bà cụ sau khi đã cống hiến quãng đời 15 năm và một con mắt tại trại cải tạo Lý Bá Sơ ngoài miền Bắc.

Hình như chúng ta vẫn nợ Mt Li Kết về bà Thụy An. Những người trong cuộc đã minh oan cho bà, vấn đề còn lại là trả lại danh dự cho một người đã khuất.

Thẻ:NGUYỄN NGỌC CHÍNH, Thụy An

 

3 responses to “CSVN và “Món Nợ Máu” Nhân Văn Giai Phẩm!

  1. Pingback: Vụ Án Nhân Văn Giai Phẩm và Kiến Nghị 72, Phải chăng Lịch Sử là một sự tái diễn ? | bahaidao

  2. My partner and I stumbled over here from a different website and thought
    I might check things out. I like what I see so now i am following you.
    Look forward to exploring your web page yet again.

    • Thank you for such a concise and clear comment. Of course it encourages and gets tunhan fulfilling its task!.
      This is the era of the Internet, the truth will be publicly exposed and accepted; false propaganda and deception will no longer survive and definitely be ruined.
      So, please continue to support this website
      Cheers,

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s